MUĞLA (AA) –  Muğla’da hayata geçirilen proje kapsamında yetiştirilen San Andreas çileğiyle kentteki parçalı küçük araziler değerlendirilerek ekonomiye katkı sunuyor.

Kırsalda kadın çiftçilerin ve kadınların refah seviyelerinin yükseltilmesi, köyden kente göçün engellenebilmesi ve alternatif gelir kaynakları oluşturulması çalışmaları kapsamında önceki dönem Muğla Valisi Esengül Civelek tarafından başlatılan “Vali Hanım Çileği” projesi, Muğla Valisi İdris Akbıyık’ın desteğiyle il genelinde sürdürülüyor.

Muğla ve ilçelerindeki kırsal kesimde yaşayan çok sayıda kadın, 12 ay boyunca her gün bağ, bahçe ve tarlada mesai yapıyor.

Yörenin önemli ürünlerini de yetiştiren kadınlar, yılın 12 ayı ürün veren çileğin hasadını gerçekleştiriyor. Bir kısmı reçel, marmelat ve komposto yapımında kullanılan çileklerin büyük bölümü ise pazarlarda satışa çıkarılıyor.

Günün ilk ışıklarında çilek bahçesinin yolunu tutan kadınlar, hava ısınmadan hasat ettikleri çilekleri tüketiciye taze ve organik olarak sunuyor.

İl Tarım ve Orman Müdürü Barış Saylak, AA muhabirine, Muğla’nın birçok ilçesinde San Andreas türü çilek üretildiğini ve çok iyi verim alındığını söyledi.

Muğla’da 2018’de 15 dekarda başladıkları çilek üretiminde ekim alanının giderek arttığını belirten Saylak, “Bugün 8. etabının dikimini yapıyoruz. Bu mevsimde bölgede çilek bulmak çok zor ama biz hem dikimini hem hasadını yapıyoruz. 2024 yılı için Muğla Valiliğinin destekleri ile 134 dekarlık bir alanda projeye devam ediyoruz. 4 milyon liralık bir destek verildi. 2024 yılında verilen desteğin yüzde 50’sini biz yüzde 50’sini vatandaşımız karşılıyor. Burada 2 genç çiftçimize de 3’er dönümlük çilek bahçesi oluşturuldu.” dedi.

-“Amacımız küçük bölünmüş arazilerde katma değeri yüksek ürün elde etmek”

Çilek projesinin asıl amacının kırsaldaki küçük bölünmüş arazilerde katma değeri yüksek ürün elde ederek hem kadınlara istihdam sağlamak hem de kırsalda büyümeyi gerçekleştirmek olduğunu vurgulayan Saylak, bu hedeflerine ulaştıklarını kaydetti.

Kentte 12 ay çilek üreterek ekonomiye katkı sağladıklarına işaret eden Saylak, şöyle konuştu:

“Muğla genelinde 834 dönüm arazide çilek arazileri oluşturduk. 1628 kişiye istihdam sağlıyoruz. Yılda 4 bin 500 ton çilek elde ederek 450 ila 600 milyon arasında gelir elde ediliyor. Bin 600 kişinin yaklaşık 500’ü kadından oluşuyor. Amacımız üreticilerimizi farklı ürün desenleri ile tanıştırarak 12 ay boyunca gelir elde etmelerini sağlamak. Biz bir taraftan hasat yaparken bir taraftan da dikimini yapıyoruz. Çünkü çileğin alıcısı hemen hazır. Muğla’nın sıfır rakımdan 1800 rakıma kadar olan coğrafik özelliği bize 12 ay çilek üretiminde büyük avantaj sağlıyor. Bu mevsimde tarlada çilek toplamak gerçekten zor ama biz Muğla’da tarladan ürün topluyoruz.”

Yatağan ilçesi Bencik Mahallesi’nde oluşturdukları bahçelerinde bir taraftan çilek hasadı yaparken bir taraftan yeni fidelerin dikimi yapan genç üretici Ali Kiraz ise ailesiyle arıcılık ve zeytincilik yaparken çilekle tanıştıklarını ifade etti.

Eşiyle genç çiftçiler olarak çilek üretimi için başvurduklarını, Tarım ve Orman Müdürlüğünün destekleri ile çilek bahçesi oluşturduklarını belirten Kiraz, “Şimdi hem hasat hem dikim yapıyoruz. Eşim, annem, babam ve ablamla kurduğumuz tesiste üretim yapıyoruz. Kendimiz üretip kendimiz pazarlıyoruz. Bunun için çilekten çok memnunuz. Burada büyük araziler yok, parçalı arazilerimizi de çilek yetiştirerek değerlendirdik. Doğal koşullarda üretim yapıyoruz.” dedi.

Muğla’nın küçük parçalı arazileri 12 ay çilek üretimiyle ekonomiye kazandırıldı yazısı ilk önce Dalaman Gazetesi üzerinde ortaya çıktı.

Yeşilüzümlü Mahallesi’nde kültürel zenginliğin parçası olarak asırlardır süregelen dokumacılık, belediyenin açtığı dastarhane ve kadınların evlerindeki tezgahlarında sürüyor.

Fethiye Likya Kadın Girişimi Üretim İşletme ve Kalkınma Kooperatifinin hazırladığı projeyle dastar tezgahları yenilendi. Bölge halkına dastar dokuma konusunda eğitim verildi ve moda tasarımcılarıyla dastar bezinden farklı kıyafetler dikildi.

Ulusal ve uluslararası fuarlarda yapılan tanıtımların ardından, kaybolmaya yüz tutan geleneksel “Üzümlü dastarı” dokumasının tanınırlığı arttı.

Kooperatif Başkanı Çiğdem Karaca, AA muhabirine, amaçlarının kadınların sosyal hayatta maddi ve manevi var olması olduğunu söyledi.

Çalışmalardan önce dastarın mahalle arasına sıkışmış bir ürün olduğunu anlatan Karaca, “Dastar para etmeyen, bu nedenle de dokunmayan bir materyale dönüşmüştü. Fethiye’de deniz, kum, güneş turizmi var ama bu tüm Akdeniz ülkelerinde mevcut. Bizi ayırt eden özelliğimizin kültürel mirasımız olduğunu düşündük ve kaybolmaya yüz tutmuş, kadın odaklı dastar, halı, kilimimize değer verdik.” dedi.

Karaca, TUI Care Foundation işbirliği ile kültürel, turizm odaklı proje başlattıklarını, projeyle son kalan dastar tezgahlarını örnek alarak çoğalttıklarını belirtti.

– “Artık herkes dokur hale geldi”

Dastar dokumayı babaannelerin işi olmaktan çıkarıp Halk Eğitim Merkezi aracılığıyla verilen kurslarla gelinlere, torunlara kadar indirdiklerini ifade eden Karaca, “Artık herkes dokur hale geldi. Sadece başörtüsü ya da bez olarak dokunan dastarı yerli ve yabancı modacılarla çalışarak günlük hayatta giyilebilen eşyalara dönüştürdük. Günümüz modasında dastar kumaşı doğallığı ve özelliğiyle önemli bir yere sahip. Dastar pazarda hak ettiği payı da aldı. 2021’de düz dokumada metre fiyatı 13 lira olan dastarın şu anda metre fiyatı 350 liradan alıcı buluyor.” diye konuştu.

Karaca, 1380 kadının kooperatifleri aracılığıyla ürünlerini pazarlayarak kazanç elde ettiğini bildirdi.

Bölgede insanların kültürel miraslarına sahip çıkarak kazanç elde ettiğini dile getiren Karaca, dastarın modacılar tarafından aranan ham madde haline geldiğini vurguladı.

Karaca, dastarı genellikle İstanbul ve Ankara’daki modacılara gönderdiklerini vurguladı.

– “Artık bir ayağımız da İskoçya’da”

Dastarı uluslararası arenaya taşıma gereksiniminin doğduğunu belirten Karaca, “Artık bölgede dastar dokuyan sayısı artınca pazarımızı kendimiz oluşturmak istedik. Türk-İskoç Ticaret Odasına temmuzda kooperatifimizi üye yaptık. Oranın da yün dokumaları meşhur. Dastar ve onların yün dokumaları kültürler arasında köprü oluştursun istedik. Artık bir ayağımız da İskoçya’da. Ürünümüzü geliştireceğiz, yazlık kışlık her alanda olacağız.” ifadelerini kullandı.

Fatma Öztürk ise yıllardır dastar dokuduğunu, eskiden az olan satışların kooperatifin tanıtımlarıyla arttığını anlattı.

Daha önceleri dastarı sadece başörtüsü olarak kullandıklarına işaret eden Öztürk, “Şu anda perde elbise gibi farklı ürünler de dokuyoruz, çeşitlerimiz arttı. Coğrafi işaretli motiflerimizin yeni nesillere aktarılmasını istiyoruz.” dedi.

Ümran Yılmaz da 17 yaşında öğrendiği dastar dokuma işini severek yaptığını ifade etti.

Çiğdem Karaca’nın çalışmalarıyla ürünlerinin tanınırlığının arttığını kaydeden Yılmaz, dastarın ekonomik değer kazandığını söyledi.

Unutulmaya yüz tutmuş “Üzümlü dastarı” dokuması yeniden değer kazandı yazısı ilk önce Dalaman Gazetesi üzerinde ortaya çıktı.

Bodrum doğumlu turizmci ve girişimci Erman Aras, babasından kalan bahçede “Bodrum Yadigarı” adı altında yıllardır mandalinadan şeker ilavesiz ürünler elde ediyor.

Aras, mandalinadan yaptığı lokum, reçel, pekmez, cips, marmelat ve gazoz gibi farklı ürünlerin yanında sorbe (süt, kaymak gibi süt ürünleri içermeden meyve, meyve püresi, su ve şekerle yapılan donuk tatlı) olarak dondurma da yapıyor.

Aras, AA muhabirine, Bodrum mandalinasından 25’e yakın ürün elde ettiklerini söyledi.

“Sıfır atık” olarak çalıştıklarını ve her şeyi değerlendirdiklerini ifade eden Aras, Bodrum mandalinasının coğrafi işaretli çok kıymetli bir ürün olduğunu belirtti.

Bu aylarda mandalinanın yeşil formunun da olduğunu dile getiren Aras, “Bodrum olarak yeşil formunu çok iyi kullanmalıyız. Bodrum’a gelen her misafirimize suyuna, sodasına, kokteyline, zeytinine, kahvaltısında mutlaka bu yeşil formunu kullanmalıyız. Bunu kullanırsak hem bahçeleri kurtaracağız, çok da değerli olacak.” dedi.

Mandalinayı kullandıkları en önemli yerlerden birisinin de dondurma olduğuna işaret eden Aras, “sorbe” olarak sütsüz şekilde dondurma yaptıklarını, dondurmaya mandalinanın yeşil formundan da biraz koyduklarını kaydetti.

Bu tatların çok özel olduğunu anlatan Aras, şöyle konuştu:

“Bu çocukluğumuzun tatları. İçinde katkı maddesi olmadığı için direkt mandalina suyundan yaptığınız zaman güvenle çocuklarınıza da yedirebileceğiniz, kendinizin de zevkle alabileceği bir ürün. Sorbeyi yurt dışında Michelin yıldızlı restoranlarda bir menüden diğer menüye geçerken ağız temizliği için kullanırlar. Yani ana menünün tadını alabilmeleri için önce sorbe ikram ederler. Sonra ana menüye geçersiniz. Bu dünyada gelenektir. Bodrum’da bu kadar güzel bir ürünümüz varken neden işletmelerimizde mandalina sorbemiz olmasın? Bence bunu kullanmalıyız. Bunu kullanırsak da bütün bahçelerin yeşil olarak kalmasını sağlarız. Bahçe sahipleri de ürünleri değerlenirse onlar da bahçelerine bakarlar. Bu ne demektir? Bol oksijenli bir Bodrum’a, sürdürülebilir bir turizme yıllar boyu sahip olabiliriz.”

Ürünü çocukların yemesi için çubuklu olarak da hazırladıklarını ifade eden Aras, “Çocukluğumuzun tadını tekrar yapmak istedik. En azından Bodrum’da bu coğrafi işaretli ürününün hakkını verelim istedik. Çünkü çok güzel bir ürün. Bence bunu herkes kullanmalı. İçerisinde yüzde 100 mandalina suyu, biraz salep var. Şeker koymuyoruz elmayla tatlandırıyoruz. Bütün yaptığımız bu. Yerli ve yabancı tatilciler çok seviyorlar.” ifadelerini kullandı.

Bodrum’da coğrafi işaretli ürünleri kullanan bir restoranın sahibi ve Anadolu Aşçılar Federasyonu Başkanı Şef Tamer Özkan da coğrafi işaretli Bodrum mandalinasından elde edilen doğal sorbeyi çok beğendiğini dile getirerek, emeği geçenlere teşekkür etti.

Oğluyla işletmede dondurmayı tadan ABD uyruklu Peter Mullin de “Bodrum’da bu tür coğrafi doğal ürünleri bulmak çok güzel. Bodrum mandalinasını da çok beğendik. Bunun için işletmecilere teşekkür ediyorum.” dedi.

Coğrafi işaretli Bodrum mandalinası sorbe dondurma olarak damaklarda tat bırakıyor yazısı ilk önce Dalaman Gazetesi üzerinde ortaya çıktı.

Denetimlerde özellikle temel gıda ve ihtiyaç ürünlerinin etiketlerini inceleyen Ticaret İl Müdürlüğü ekipleri, fiyatların fahiş düzeyde olup olmadığına, etiketle kasa fiyatları arasında fark bulunup bulunmadığına, son değişim tarihi ile önceki fiyatına baktı.

Ekipler, sebze ve meyve reyonlarında ise ürünlerin menşei ve geliş fiyat bilgisini Hal Kayıt Sistemi (HKS) üzerinden kontrol etti.

Ticaret İl Müdürü Gülşah Savtekin, AA muhabirine, denetimlerin hem rutin olarak hem de vatandaştan gelen şikayetler üzerine gerçekleştirildiğini söyledi.

Denetimlerde fiyat etiketi olmayan ürünlere, kasa ile raf farkı olması ve satıştan kaçınma durumlarında her bir kalem ürün için 2 bin 172 lira idari para cezası uygulandığını belirten Savtekin, “Denetimlerin önemli ayağını zincir marketler oluşturuyor. Haksız fiyat artışı varsa bunları tutunakla belirleyip Bakanlığımıza gönderiyoruz.” dedi.

Özellikle yaz sezonuyla Muğla ve 13 ilçesinde denetimlerin sıklaştırıldığını anlatan Savtekin, vatandaşların şikayetlerini yaparken, fiş, fatura veya fotoğraf çekerek göndermelerini istedi.

Denetimlerin başladığı tarihlerden itibaren marketlerde etiket ve raf fiyatı arasındaki uyumsuzluklarla ilgili şikayetlerin giderek azaldığını vurgulayan Savtekin, kentte yılbaşından bu yana bin 33 firmada 6500 ürünün incelendiğini, mevzuata aykırı davrandığı tespit edilen 185 firmaya da 760 bin 200 lira idari para cezası uygulandığını dile getirdi.

Muğla’da Ticaret Bakanlığı ekipleri bayram öncesi marketleri denetledi yazısı ilk önce Dalaman Gazetesi üzerinde ortaya çıktı.

Kızılağaç Mahallesi’nde Osman Gülgün’ün çiftliğinde gerçekleştirilen hasat etkinliğinde üreticilerle bir araya gelen Muğla Tarım ve Orman Müdürü Barış Saylak, Ula sarımsağının aroması ve kendine has lezzetiyle kentin özgün tarımsal ürünlerinden biri olduğunu söyledi.

Değerli bir gen kaynağı olan sarımsağın daha fazla alanda yetiştirilmesi için öncü olmaya çalıştıklarını belirten Saylak, “Geçen yıl kasım ayında Ula sarımsağının yaygınlaştırılması amacıyla proje başlattık. Bu yıl hasat döneminde dekarda ortalama 1000 kilogramın üzerinde ürün bekleniyor.” dedi.

Saylak, bilinçli üreticiler tarafından yetiştirilen yüksek kalite Ula sarımsağının üretim ve tanıtım çalışmalarını sürdüreceklerini, ürünün hem Ula hem de Muğla tarım ekonomisine önemli katkı sağladığını ifade etti.

Ula sarımsağının kendine has kırmızımsı kabuk rengi, 10-12 adetten oluşan iri diş ve baş yapısı, kokusu, tadı ve aromasıyla farklılık gösterdiğini dile getiren Saylak, “Diğer sarımsaklardan farklı biçimde ortasında diş oluşturmayan Ula sarımsağı bu kendisine has özellikleri nedeniyle bölgede tercih edilen bir ürün. Biz müdürlük olarak bu nadide ürünün yaygınlaştırılması, tarım ve turizme kazandırılması, ayrıca üretici gelirinin artırılması amacıyla çaba gösteriyoruz.” diye konuştu.

Muğla Sanayi ve Ticaret Odasının 2022 yılında Ula sarımsağı için coğrafi işaret tescil başvurusu yaptığını belirten Saylak, süreci takip ettiklerini söyledi.

Üretici Osman Gülgün de Ula ve çevresinde taze ve kuru tüketimi yapılan sarımsağın piyasada 3’erli bağ halinde ve kilogramı 350-400 liradan alıcı bulduğunu ifade etti.

Yaklaşık 22 yıldır eşiyle çiftçilik yaptıklarını belirten Gülgün, “Yöremizin yerel ata türlerini koruyarak üretimimizin büyük kısmında kendi tohumlarımızı kullanıyoruz. Pazar konusunda hiç sıkıntı çekmiyoruz, doğrudan tüketiciye ulaşabiliyoruz. Biz bunu üretmeye devam edeceğiz.” dedi.

Gülgün, ürünün kuruma sürecinin ardından tezgahlarda yerini alacağını kaydetti.

Muğla’da Ula sarımsağının hasadına başlandı yazısı ilk önce Dalaman Gazetesi üzerinde ortaya çıktı.

Cumhuriyet Caddesi Terzialiler Mahallesi’ndeki açılışta bir konuşma yapan Ayaydın, Muğla’nın tamamında olduğu gibi Ortaca’da da Büyükşehir Belediyesinin vatandaşları mağdur ettiğini söyledi.

Ayaydın, seçildiği takdirde koltukta oturan bir belediye başkanı olmayacağına işaret ederek, “Ortaca’nın 10 yıldan beri hasret kaldığı hizmeti getirip bütün sorunları tek tek çözeceğiz. 10 yıldır koltukta oturanlar ne Muğla’ya ne Ortaca’ya bir alt yapı götürmediler. İmar planlarını çıkarmadılar. MUSKİ çalışmadı. Vatandaşlarımıza yüksek meblağlı fatura gönderip insanlarımıza acı çektirdiler. Görevini yapmayanlara 31 Mart’ta bay bay diyeceğiz.” dedi.

Ortaca’nın turizmin yanı sıra aynı zamanda bir tarım bölgesi olduğunu ve çok sayıda narenciye bahçesine ev sahipliği yaptığı vurgulayan Ayaydın, narenciye üreticilerinin sorunlarını çok iyi bildiğini söyledi.

Göreve geldiklerinde Ortaca’ya öncelikle modern standartlarda soğuk hava deposu yapacaklarını anlatan Ayaydın, şöyle konuştu:

“Büyükşehir Belediyesi olarak üretici birlikleri ile ortak pazarlama şirketi kuracağız. Bu şirket üreticilerin elindeki meyve ve sebzeleri satın alacak. Üreticilerin hiç bir endişesi olmayacak. Bu şirket ürünlerin hem yurt içi hem yurt dışında satışını yapacak. Buranın insanlarının emek verdiği o ürünleri markalaştırmak istiyorum. Ben buranın tüm ürünlerini dünyada aranan bir ürün haline getirip onların pazarlamacısı olacağım.”

Bölgede birçok ailenin de arıcılıkla geçimini sağladığını hatırlatan Ayaydın, Muğla’nın 1,5 milyon arı kovanına ev sahipliği yaptığını, bölgede elde edilen balın ise dünyanın hiç bir yerinde bulunmadığını aktardı.

Bölgede paketleme ve işleme tesisleri kuracaklarını belirten Ayaydın, ürünlerin katma değerini yaratacaklarını dile getirdi.

Konuşmaların ardından SKM’nin açılışı AK Parti İl Koordinatörü İbrahim Aydın, Muğla AK Parti İl Başkanı Gültekin Akça, MHP İl Başkanı Oğuz Akarfırat ve partililer tarafından gerçekleştirildi.

Ayaydın ve beraberindekiler daha sonra alanda bulunan bedensel engelli Ergan Gün ve Murat Erdoğan ile fotoğraf çektirip sohbet etti.

Muğla Büyükşehir Belediye Başkan adayı Ayaydın, Ortaca’da SKM açılışına katıldı yazısı ilk önce Dalaman Gazetesi üzerinde ortaya çıktı.

2023 yılında ise il genelinden gelen 21.5 ton ürünü işleyen Meyve Sebze kurutma tesisi üreticilerin katma değeri yüksek ürünler elde etmesini sağladı. Meyve Sebze Kurutma Tesisi’nde kurutulan, toz ve pestil haline getirilen ürünlerden bazıları muz, kivi, çıntar, kuzugöbeği, salep, portakal, patlıcan, erik, armut, dut, ayva, biber, tarhana ve şeftali.

Meyve sebze kurutma tesisi ile dört mevsim üretim yazısı ilk önce Dalaman Gazetesi üzerinde ortaya çıktı.